Trên những chuyến hải trình xuyên đại dương, một sai sót nhỏ trong khâu đóng gói, một sự giám sát lơ là, hay một quy trình kiểm soát thất bại có thể hội tụ thành một “cơn bão hoàn hảo”, biến một sự cố nhỏ thành thảm họa hàng hải. Đây không phải là kịch bản phim ảnh, mà là lời cảnh báo đanh thép từ các chuyên gia an toàn hàng hải.
Một thẩm phán trong một vụ kiện tụng về tai nạn hàng hải từng nhận định rằng: “Thảm họa không xảy ra thường xuyên chỉ là do chúng ta may mắn, và do thiếu sự hội tụ của một cơn bão hoàn hảo gồm nhiều sự kiện.” Lời nói này đã lột tả chính xác bản chất của các vụ cháy nổ hàng hóa trên biển – một rủi ro luôn tiềm ẩn và chỉ chực chờ những mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng.
Nhóm An toàn Hàng hóa (Cargo Integrity Group), một tổ chức quy tụ các chuyên gia đầu ngành, đã và đang nỗ lực nâng cao nhận thức về những “mặt hàng đáng quan ngại” có khả năng tự bốc cháy hoặc tiếp tay cho hỏa hoạn trong những điều kiện nhất định.
Bức Màn An Toàn Mỏng Manh Của Quy Định
Nhiều người cho rằng các mặt hàng nguy hiểm đã được quản lý chặt chẽ bởi các quy định quốc tế, chẳng hạn như Bộ luật Hàng hải Quốc tế về Hàng hóa Nguy hiểm (IMDG Code). Về lý thuyết, các quy định này cấm vận chuyển hàng nguy hiểm, trừ khi tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản chi tiết.
Tuy nhiên, thực tế các sự cố vẫn liên tiếp xảy ra. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, việc chỉ dựa vào quy định là chưa đủ. Sự an toàn trên biển phụ thuộc vào sự mẫn cán, tinh thần trách nhiệm trong từng khâu và khả năng phản ứng khẩn cấp chính xác. Nếu không, một sự cố nhỏ hoàn toàn có thể leo thang thành một tai nạn thảm khốc.
Điểm Mặt Những “Kẻ Gây Rối Thầm Lặng”
Không chỉ có những hóa chất dễ cháy nổ được dán nhãn rõ ràng, nguy cơ còn đến từ những mặt hàng tưởng chừng như vô hại:
- Canxi Hypoclorit (Calcium Hypochlorite): Thường được biết đến là chất khử trùng, tẩy trắng trong gia dụng hay xử lý nước hồ bơi. Tuy nhiên, đây là một chất oxy hóa cực mạnh, có xu hướng phân hủy nhanh chóng. Quá trình phân hủy này – vốn diễn ra liên tục ở tốc độ rất chậm – sẽ tăng tốc đột ngột khi gặp nhiệt độ cao hoặc bị nhiễm bẩn. Sự nhiễm bẩn lại là một yếu tố khó lường, đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu nguyên liệu thô đến toàn bộ quy trình sản xuất.
- Than củi (Charcoal): Nguy cơ đặc biệt cao với các loại than dùng cho nướng BBQ hay hút shisha, vốn thường được xử lý bằng chất xúc tác để dễ bắt lửa. Sau nhiều tranh luận, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã thống nhất một khung pháp lý an toàn mới, có hiệu lực từ tháng 1 năm 2026. Theo đó, than củi sẽ luôn phải được khai báo là hàng hóa nguy hiểm (DG), loại bỏ quy trình kiểm tra thiếu tin cậy trước đây.
- Bông, Len, Bột Cá và Bã Hạt (Cotton, Wool, Fishmeal, Seed cake): Dù ít được chú ý hơn, những mặt hàng hữu cơ này đều có khả năng tự sinh nhiệt và bốc cháy nếu không được xử lý và bảo quản đúng cách trong suốt quá trình vận chuyển.
Mối Đe Dọa Thời Đại Mới: Pin Lithium-ion
Pin lithium-ion là mối nguy hiểm ngày càng lớn và phức tạp, song hành cùng cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu. Hầu hết các sự cố ghi nhận cho đến nay liên quan đến pin mới, nhưng mối nguy sẽ nhân lên gấp bội khi pin cũ đi, xuống cấp hoặc hư hỏng.
Vấn đề không chỉ nằm ở khâu tái chế. Toàn bộ vòng đời của sản phẩm này – từ pin mới, đã qua sử dụng, đang sử dụng, hư hỏng cho đến khi hết hạn – đều tạo ra thách thức khổng lồ cho ngành vận tải và lưu kho trong nhiều thập kỷ tới.
Theo các chuyên gia, nguy cơ từ pin lithium-ion không chỉ dừng lại ở hỏa hoạn. Các sự cố đã cho thấy rủi ro từ khí độc và các vụ nổ đám mây hơi (vapour cloud explosions), những hiện tượng cực kỳ nguy hiểm trong không gian hẹp của container hay kho bãi.
Nhóm An toàn Hàng hóa kêu gọi cần có những nghiên cứu sâu rộng và liên tục về mọi khía cạnh rủi ro mà pin lithium-ion và các thiết bị sử dụng chúng gây ra. Việc tuân thủ quy định chỉ là bước khởi đầu. Để ngăn chặn những thảm họa trong tương lai, toàn bộ chuỗi cung ứng cần xây dựng một văn hóa an toàn chủ động, nơi sự cẩn trọng và trách nhiệm được đặt lên hàng đầu.
